Τις τελευταίες ημέρες βλέπουμε παντού να εμφανίζεται μια νέα διατροφική πυραμίδα, η οποία φαίνεται να ανατρέπει όσα ξέραμε μέχρι σήμερα. Η πρόσφατη παρουσίασή της στο πλαίσιο των Αμερικανικών διατροφικών οδηγιών προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και σύγχυση στο ευρύ κοινό. Η φαινομενική «ανατροπή» της κλασικής πυραμίδας με την πρωτεΐνη στη βάση και τα δημητριακά στην κορυφή, έχει πυροδοτήσει πολλές συζητήσεις, αλλά και σημαντικές παρερμηνείες σχετικά με το τι πραγματικά συστήνουν οι επιστημονικές οδηγίες.
Αυτό που οφείλουμε για αρχή να ξεκαθαρίσουμε, είναι ότι ένα σχήμα δεν αποτελεί από μόνο του διατροφικό κανόνα, αν δεν εξεταστεί ταυτόχρονα υπό το πρίσμα του επιστημονικού κειμένου που το συνοδεύει. Το κύριο ζήτημα δεν είναι τόσο το τι προτείνουν οι οδηγίες, όσο πώς αποτυπώνεται γραφικά στη διατροφική πυραμίδα και πώς ερμηνεύεται εν τέλει από το κοινό.
Παρακάτω, θα αναλύσουμε τις τρεις βασικότερες παρερμηνείες που δημιούργησε η εικόνα της πυραμίδας σχετικά με το κρέας και λιπαρά, τα δημητριακά, αλλά και την πρωτεΐνη.
Παρερμηνεία no1 : «Αφού το κρέας και τα λιπαρά είναι ψηλά στην διατροφική πυραμίδα, μπορώ να τα καταναλώνω χωρίς περιορισμό»
Η ανεστραμμένη μορφή της πυραμίδας οδήγησε πολλούς στο συμπέρασμα ότι τρόφιμα όπως το κόκκινο κρέας, το βούτυρο και γενικότερα τα ζωικά λιπαρά μπορούν πλέον να καταναλώνονται ελεύθερα. Ωστόσο, οι επίσημες κατευθυντήριες οδηγίες εξακολουθούν να θέτουν όρια στην πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών και να αποθαρρύνουν την υψηλή κατανάλωση βουτύρου, κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος, λόγω της τεκμηριωμένης συσχέτισής τους με καρδιαγγειακά νοσήματα. Πιο συγκεκριμένα, οι συστάσεις τονίζουν ότι η πρόσληψη κορεσμένου λίπους πρέπει να παραμένει κάτω από το 10% των συνολικών θερμίδων, μιάς και η υπερβολική κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε κορεσμένα λιπαρά, αυξάνει τα επίπεδα της LDL (κακής) χοληστερόλης, προάγοντας την αθηροσκλήρωση.
Τι ισχύει στην πράξη : Σε αντίθεση με την απλουστευμένη ερμηνεία που μπορεί να προκύψει από το οπτικό σχήμα της ανεστραμμένης πυραμίδας, οι γραπτές οδηγίες δεν προωθούν την ανεξέλεγκτη κατανάλωση ζωικών λιπαρών, αλλά δίνουν έμφαση στην επιλογή ποιοτικών πηγών πρωτεΐνης και λίπους, όπως το ψάρι, τα αυγά, τα όσπρια και τα άπαχα πουλερικά, στο πλαίσιο μιας συνολικά ισορροπημένης διατροφής. (Διάβασε επίσης https://eatandthrive.gr/carnivore-diet-trend/ )
Παρερμηνεία no2 : «Στη νέα διατροφική πυραμίδα τα δημητριακά δεν είναι στην βάση , άρα δεν είναι πλέον σημαντικά »
Η χαμηλότερη οπτική θέση των δημητριακών στην νέα διατροφική πυραμίδα δημιούργησε σε αρκετούς την εντύπωση ότι πρέπει να περιοριστούν δραστικά ή ακόμη και να αποφεύγονται. Το βασικό πρόβλημα με αυτή την ερμηνεία είναι ότι αγνοεί τον κρίσιμο ρόλο των φυτικών ινών στη συνολική υγεία και συγχέει (ή ακόμη και ταυτίζει) τα επεξεργασμένα δημητριακά με τα τρόφιμα ολικής άλεσης. Μια τέτοια αντίληψη, μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα, μιάς ανεπαρκής πρόσληψη φυτικών ινών αποτελεί ήδη σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας, καθώς μεγάλος αριθμός ενηλίκων δεν φτάνει τις συνιστώμενες ημερήσιες ποσότητες που θα έπρεπε να καταναλώνει. Τα δημητριακά ολικής άλεσης, τα όσπρια, τα λαχανικά και γενικότερα τα φυτικά τρόφιμα αποτελούν τις κύριες διατροφικές πηγές φυτικών ινών, οι οποίες έχουν τεκμηριωθεί επιστημονικά ότι συμβάλλουν σε:
- μειωμένο καρδιαγγειακό κίνδυνο
- καλύτερο έλεγχο του σωματικού βάρους
- χαμηλότερο κίνδυνο σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2
- βελτιωμένη υγεία του εντέρου
Τι ισχύει στην πράξη : Ο περιορισμός των επεξεργασμένων υδατανθράκων και των τροφίμων χαμηλής θρεπτικής αξίας δεν ταυτίζεται με την υποβάθμιση των δημητριακών ολικής άλεσης και των φυτικών τροφίμων, τα οποία παραμένουν θεμελιώδες στοιχείο μιας ισορροπημένης διατροφής.
Παρερμηνεία no3: «Όλοι ανεξαιρέτως πρέπει να αυξήσουν την πρόσληψη πρωτεΐνης τους»
Η αυξημένη έμφαση στην πρωτεΐνη παρουσιάστηκε από πολλούς ως καθολική σύσταση, αφού σύμφωνα με τις νέες οδηγίες, η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη πρωτεΐνης για τον γενικό ενήλικο πληθυσμό κυμαίνεται μεταξύ 1,2 και 1,6 γραμμαρίων ανά κιλό σωματικού βάρους. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλοι ανεξαιρέτως πρέπει να καταναλώνουν αυτή την ποσότητα. Στην πραγματικότητα, οι ανάγκες σε πρωτεΐνη διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με το άτομο, τη φάση και τον τρόπο ζωής και για αυτό θα πρέπει να προσαρμόζονται ατομικά.
Ομάδες όπως οι αθλητές, τα παιδιά και οι έφηβοι σε φάση ανάπτυξης, καθώς και οι ηλικιωμένοι, έχουν αυξημένες ανάγκες σε πρωτεΐνη λόγω μυϊκής ανάπτυξης, ή αυξημένων ενεργειακών απαιτήσεων. Αντίθετα, για άτομα με καθιστικό τρόπο ζωής, η υπερβολική κατανάλωση πρωτεΐνης δεν προσφέρει ιδιαίτερα οφέλη και μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της κατανάλωσης άλλων σημαντικών ομάδων τροφίμων, μειώνοντας τη συνολική ισορροπία της διατροφής.
Τι ισχύει στην πράξη: Η πρωτεΐνη είναι απαραίτητη για όλους, αλλά η βέλτιστη πρόσληψή της πρέπει να εξατομικεύεται βάσει διαφόρων παραγόντων, και όχι να ακολουθείται μηχανικά ως γενική οδηγία.
Take home message…
Η νέα ανεστραμμένη διατροφική πυραμίδα προκάλεσε αρκετές παρανοήσεις σχετικά με την κατανάλωση κρέατος, λιπαρών, δημητριακών και πρωτεΐνης. Ωστόσο, όπως φαίνεται, η οπτική αναπαράσταση της πυραμίδας δεν αντικατοπτρίζει με ακρίβεια τις επιστημονικές οδηγίες, οι οποίες πρέπει να ερμηνεύονται σωστά για να αποφευχθούν λανθασμένα συμπεράσματα. Στην πραγματικότητα, η ουσία της υγιεινής διατροφής στηρίζεται στην ισορροπία και την ποικιλία σε θρεπτικά συστατικά, όπως άλλωστε προτείνει και η Μεσογειακή Διατροφή, η οποία εξακολουθεί να αποτελεί το πλέον αξιόπιστο πρότυπο για τη μακροχρόνια υγεία.
