Έχεις μόλις τελειώσει το μεσημεριανό σου και ήδη σκέφτεσαι τι θα φας το απόγευμα; Βλέπεις ένα γλυκό και παρόλο που δεν πεινάς, δυσκολεύεσαι να το βγάλεις από το μυαλό σου; Ή μήπως περνάς μεγάλο μέρος της ημέρας σκεπτόμενος τι έφαγες, τι επιτρέπεται να φας και πότε θα είναι το επόμενο γεύμα σου; Αυτή η επίμονη και συχνά κουραστική ενασχόληση με το φαγητό, σαν το φαγητό να κάνει διαρκώς θόρυβο στο μυαλό σου, είναι αυτό που τα τελευταία χρόνια έχει γίνει γνωστό ως food noise.
Τι είναι το food noise;
Ο όρος food noise έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής τα τελευταία χρόνια και αναφέρεται στην επίμονη, συχνά ανεπιθύμητη ενασχόληση με το φαγητό, η οποία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την καθημερινότητα του ατόμου που το βιώνει. Τα άτομα που ζουν με τον θόρυβο αυτό, αισθάνονται συχνά ότι το φαγητό καταλαμβάνει υπερβολικά μεγαλύτερο χώρο στο μυαλό τους από ότι θα ήταν φυσιολογικό. Ωστόσο, η επιστημονική έρευνα γύρω από την έννοια αυτή είναι ακόμη σχετικά νέα και δεν υπάρχει μέχρι σήμερα επίσημη κλινική διάγνωση.
Μήπως βιώνεις και εσύ food noise;
Οι σκέψεις γύρω από το φαγητό είναι φυσιολογικές, μιάς και χρειάζεται σε καθημερινή βάση να τρεφόμαστε, να οργανώνουμε τα γεύματά μας και να αντλούμε απόλαυση μέσα από αυτή τη διαδικασία. Όλα αυτά προϋποθέτουν και απαιτούν το να σκεφτούμε το φαγητό. Ωστόσο, το food noise αφορά κάτι πολύ πιο επίμονο και συγκεκριμένο, το οποίο μπορεί να εμφανίζεται με διαφορετικές μορφές, όπως :
- να σκέφτεσαι το επόμενο γεύμα ενώ μόλις έχεις φάει
- να αναρωτιέσαι συνεχώς τι και πόσο θα φας
- να έχεις επίμονες σκέψεις για συγκεκριμένα τρόφιμα
- να κάνεις διαρκώς υπολογισμούς για θερμίδες ή ποσότητες
- να προσπαθείς να μην σκέφτεσαι ένα τρόφιμο και τελικά να το σκέφτεσαι ακόμη περισσότερο
- να νιώθεις ότι το μυαλό σου επιστρέφει ξανά και ξανά στο φαγητό
Μα γιατί σκέφτομαι συνέχεια το φαγητό;
Το food noise δεν αποτελεί ένα ενιαίο φαινόμενο με μία αιτία. Οι σκέψεις γύρω από το φαγητό επηρεάζονται από τη βιολογία, την πρόσληψη τροφής, τις προηγούμενες εμπειρίες, το περιβάλλον, τα συναισθήματα και τον τρόπο με τον οποίο έχουμε μάθει να σκεφτόμαστε το φαγητό. Πριν λοιπόν προσπαθήσεις να σταματήσεις να σκέφτεσαι το φαγητό, αξίζει να αναρωτηθείς τι μπορεί να βρίσκεται πίσω από αυτές τις σκέψεις.
1) Δεν τρως αρκετά
Ακούγεται προφανές, αλλά είναι ίσως το πρώτο πράγμα που αξίζει να ελέγξεις. Αν τρως πολύ λίγο, αφήνεις μεγάλα διαστήματα μεταξύ των γευμάτων ή προσπαθείς να εξοικονομήσεις θερμίδες για αργότερα, είναι λογικό οι σκέψεις γύρω από το φαγητό να γίνονται πιο έντονες. Ιδιαίτερα όταν υπάρχει αυξημένη σωματική δραστηριότητα, η ανεπαρκής πρόσληψη ενέργειας μπορεί να κάνει την ενασχόληση με το φαγητό ακόμη εντονότερη. Σε αυτή την περίπτωση, το food noise μπορεί να αποτελεί έναν τρόπο που χρησιμοποιεί το σώμα σου για να σου δείξει ότι χρειάζεσαι περισσότερη ενέργεια. Αν, για παράδειγμα, έχεις φάει ένα πολύ μικρό μεσημεριανό και λίγο αργότερα αργότερα σκέφτεσαι επίμονα το φαγητό, η λύση πιθανότατα δεν είναι να προσπαθήσεις να σταματήσεις τις σκέψεις αυτές, αλλά να φας ένα πιο ολοκληρωμένο γεύμα.
Τι μπορεί να βοηθήσει:
Ξεκίνα από τα βασικά, δηλαδή από το να τρως επαρκώς και τακτικά γεύματα που σε χορταίνουν και σε ικανοποιούν πραγματικά.
2. Κάνεις συνεχώς δίαιτες ή περιορίζεις το φαγητό (ακόμη και νοητικά)
Το food noise είναι ιδιαίτερα συχνό όταν υπάρχει ιστορικό περιορισμού. Και αυτό γιατί όσο περισσότερους κανόνες βάζεις γύρω από το φαγητό, τόσο περισσότερο μπορεί να αρχίσεις να σκέφτεσαι ακριβώς αυτά που προσπαθείς να αποφύγεις. Έτσι, ένα τρόφιμο που θεωρείς απαγορευμένο, αποκτά μεγαλύτερη αξία και μπορεί να καταλήξει να γυρίσει μπούμερανγκ, οδηγώντας στο εξής παράδοξο : Όσο περισσότερο προσπαθείς να μην σκέφτεσαι το φαγητό, τόσο περισσότερο το σκέφτεσαι. Έτσι, ένα τρόφιμο όπως για παράδειγμα η σοκολάτα, δεν είναι απλώς σοκολάτα, αλλά μετατρέπεται στο ”απαγορευμένο φρούτο”.
Τι μπορεί να βοηθήσει:
Σίγουρα όχι περισσότεροι κανόνες, περιορισμοί ή μια αυστηρότερη δίαιτα, αλλά η σταδιακή μείωση του περιορισμού και η δημιουργία περισσότερης ευελιξίας γύρω από τα τρόφιμα που θεωρείς απαγορευμένα.
3. Το φαγητό έχει γίνει τρόπος διαχείρισης των συναισθημάτων σου
Το φαγητό δεν καλύπτει μόνο βιολογικές ανάγκες, αλλά και συναισθηματικές. Είναι αρκετά σύνηθες να σκεφτόμαστε περισσότερο το φαγητό όταν είμαστε αγχωμένοι , κουρασμένοι, ή γενικότερα βιώνουμε πιο δύσκολα συναισθήματα. Έτσι, μερικές φορές μπορεί να μην αναζητάς πραγματικά το φαγητό, αλλά το συναίσθημα που αυτό σου προσφέρει. Για παράδειγμα, ένα γλυκό μπορεί να αποτελεί μία μορφή επιβράβευσης μετά από μια δύσκολη ημέρα ή μία αγκαλιά που σου προσφέρει ένα αίσθημα χαλάρωσης, παρέας ή ανακούφισης από τη μοναξιά.
Τι μπορεί να βοηθήσει:
Αν το φαγητό αποτελεί τον μοναδικό τρόπο που έχεις για να χαλαρώσεις μετά από μια δύσκολη ημέρα, το να το αφαιρέσεις χωρίς να προσθέσεις τίποτα άλλο συνήθως αφήνει ένα κενό. Επομένως, το ερώτημα δεν είναι πάντα «πώς θα σταματήσω να τρώω συναισθηματικά, αλλά «Τι πραγματικά μου προσφέρει αυτή τη στιγμή το φαγητό και ποιοι άλλοι τρόποι υπάρχουν ώστε να καλύψω αυτή την ανάγκη;» (Διάβασε επίσης https://eatandthrive.gr/sinaisthimatiko-fagito-3-askiseis-na-to-diaxeiristeis/ )
4. Φοβάσαι ότι το φαγητό θα επηρεάσει το σώμα σου
Όταν το βάρος και η εμφάνιση γίνονται βασικά κριτήρια για να αποφασίσεις αν δικαιούσαι να φας κάτι, το φαγητό παύει να είναι απλώς τροφή και μετατρέπεται σε ένα ακόμη πεδίο ελέγχου. Έτσι, κάθε διατροφική επιλογή μπορεί να συνοδεύεται από σκέψεις όπως:
Αν φάω αυτό, θα πάρω βάρος;
Μήπως έφαγα περισσότερο από όσο έπρεπε;
Πρέπει να γυμναστώ για να το κάψω;
Αύριο θα πρέπει να προσέξω περισσότερο.
Όσο περισσότερο παρακολουθείς το σώμα σου, ζυγίζεσαι, κάνεις body checking ή αξιολογείς την εμφάνισή σου μετά από ένα γεύμα, τόσο περισσότερο χώρο μπορεί να καταλαμβάνει αυτή η ενασχόληση.
Τι μπορεί να βοηθήσει:
Σε αυτή την περίπτωση, η λύση δεν βρίσκεται στο να αλλάξεις τη διατροφή σου ή να προσπαθείς να ελέγξεις ακόμη περισσότερο το τι τρως. Χρειάζεται να δουλέψεις κυρίως τη σχέση που έχεις με το σώμα σου και τον τρόπο με τον οποίο αξιολογείς τις διατροφικές σου επιλογές. Η σταδιακή μείωση του body checking, του συνεχούς ζυγίσματος και της ανάγκης να «διορθώνεις» όσα έφαγες μέσω της γυμναστικής ή του περιορισμού, μπορεί να σε βοηθήσει να μειώσεις τον χώρο που καταλαμβάνουν οι σκέψεις γύρω από το φαγητό.
5. Το περιβάλλον σου σε σαμποτάρει
Μερικές φορές μία φωτογραφία στο Instagram, μια διαφήμιση, η μυρωδιά από ένα φούρνου ή το να δεις κάποιον να τρώει κάτι, μπορούν να λειτουργήσουν ως ερεθίσματα που συνδέονται με το φαγητό και μπορούν να προκαλέσουν λιγούρες για συγκεκριμένα τρόφιμα. Αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να πεινάς για να σκεφτείς το φαγητό ή να σου ανοίξει η όρεξη. Άλλωστε, η επιθυμία για φαγητό δεν χρειάζεται πάντα να έχει ως αφετηρία την πείνα.
Τι μπορεί να βοηθήσει;
Όταν αντιλαμβάνεσαι ότι οι σκέψεις για φαγητό ενεργοποιούνται κυρίως από ερεθίσματα του περιβάλλοντος, μπορείς αρχικά να μάθεις να αναγνωρίζεις τι πυροδοτεί την επιθυμία αυτή και να δημιουργείς μια μικρή απόσταση ανάμεσα στο ερέθισμα και την αυτόματη αντίδραση. Για παράδειγμα, αν παρατηρήσεις ότι το συνεχές σκρολάρισμα σε περιεχόμενο με φαγητό, ενισχύει τις λιγούρες, μπορείς να περιορίσεις την έκθεσή σου σε αυτό. Το ζητούμενο δεν είναι να αποφεύγεις κάθε ερέθισμα (μιάς και κάτι τέτοιο δεν είναι ρεαλιστικό), αλλά να μπορείς να τα αναγνωρίζεις και να επιλέγεις συνειδητά πώς θέλεις να ανταποκριθείς.
Take home message …
Το food noise δεν έχει μία και μοναδική αιτία και επομένως, δεν υπάρχει μία λύση για όλες τις περιπτώσεις. Οι συνεχείς σκέψεις γύρω από το φαγητό μπορεί να σχετίζονται με την πείνα, τον περιορισμό, τα συναισθήματα, την εικόνα σώματος ή τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Το πρώτο βήμα είναι να καταλάβεις τι μπορεί να βρίσκεται πίσω από αυτές τις σκέψεις, αντί να προσπαθείς απλώς να τις καταπιέσεις. Όσο περισσότερο κατανοείς τις ανάγκες σου και απομακρύνεσαι από τον διαρκή έλεγχο του φαγητού και του σώματος σου, τόσο λιγότερο χώρο θα καταλαμβάνει το φαγητό στο μυαλό και στη ζωή σου.
